فصل تبديل ذوق ذوق و مشاهده چشش و نگريستن دو موضوع ثابت و پايدارند و از حيث سبب تفاوتى در ميانشان وجود دارد چنانچه سبب مشاهده فتح بصيرت است به اين معنى كه هرگاه كشف غطا شود و پرده از جلو ديد سالك برداشته شود ديدهء بصيرت او نورانى گردد و سبب پيدايش ذوق تبديل وجود و ارواح است و همانا ذوق همان وجدانى است كه مرتبط با آن چيزى است كه براى سالك بوقوع مىپيوندد و در اين تبديل كه موجب پيدايش ذوق بود تبديل حواس هم محسوس است به اين معنى كه حواس پنجگانه به حواس ديگر تبديل مىشود و نمونه آن خواب است كه نسبت به عموم مردم تحقق پيدا مىكند چنانچه هرگاه انسانى بخوابد و اندكى شانه از زير بار سنگينيهاى وجود تهى سازد و حواسش به وسيله‌ى درياهاى وجود منسد گشته از كار بيفتد حواس ديگرى كه مربوط به عالم غيب است از جهت او به وجود مىآيد از قبيل چشم و گوش و شامه و دهان و دست و